جراحی های ترمیمی چه مواردی را شامل می شوند و با جراحی زیبایی چه تفاوتی دارند؟

بدن انسان دارای یک سازوکار بیولوژیکی پیچیده و شگفت‌انگیز است که در دوران حیات خود در معرض چالش‌های متعددی قرار می‌گیرد. از نقایص مادرزادی که ساختارها و عملکردها را در بدو تولد تحت‌تاثیر قرار می‌دهند، تا آسیب‌های تروماتیک ناشی از حوادث مانند سوختگی‌ها، تصادفات و جراحات جنگی، بیماری‌های دژنراتیو، عفونت‌های شدید و عوارض ناخواسته ناشی از مداخلات درمانی پیشین، به‌ویژه جراحی‌های سرطان که بعضا منجر به برداشتن حجم قابل‌توجهی از بافت می‌شوند، هر یک می‌توانند اختلالات قابل‌توجهی در فرم، عملکرد و یکپارچگی آناتومیک بدن ایجاد کنند. اینجاست که جراحی های ترمیمی بسیار مفید واقع شده و به فرد کمک می‌کنند که به زندگی عادی خود بازگردد. این نقایص علاوه بر پیامدهای فیزیکی عمیق، می‌توانند تاثیرات روانی و اجتماعی مخربی بر زندگی بگذارند، اعتماد به نفس را کاهش داده، تعاملات اجتماعی را محدود کنند و کیفیت کلی زندگی را به‌شدت تحت‌الشعاع قرار دهند.

جراحی های ترمیمی، فراتر از بازیابی ظاهری است. این اقدامات با هدف احیای دقیق آناتومی، فیزیولوژی از دست‌رفته، بازگرداندن کارایی حداکثری و حداقل محدودیت انجام می‌گیرند. خدمات جراحی ترمیمی برای بازسازی بافت‌ها و اندام‌هایی که دچار نقص هستند یا بر اثر تروما آسیب دیده‌اند، با تاکید بر جنبه‌های عملکردی و همچنین زیبایی‌شناختی، ارائه می‌شوند. امروزه، با پیشرفت‌های شگرف در زمینه‌هایی چون میکروسرجری، مهندسی بافت، چاپ سه‌بعدی و شناخت عمیق‌تر از زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، جراحی ترمیمی به اوج پیچیدگی و کارایی خود رسیده و امکان انجام جراحی های ترمیمی را فراهم آورده که تا چند دهه پیش غیرقابل تصور بودند.

جراحی های ترمیمی فرم و عملکرد طبیعی بافت‌ها و اندام‌های آسیب‌دیده را باز می‌یابند.

جراحی ترمیمی چیست و چه تفاوتی با جراحی زیبایی دارد؟

جراحی های ترمیمی شاخه‌ای فوق‌تخصصی از جراحی پلاستیک و حیاتی در علم پزشکی هستند. این اعمال برای بازسازی ساختارهای بدن که به دلایل مختلفی چون نقایص مادرزادی، تروما، عفونت، بیماری یا برداشتن تومورها، آسیب دیده‌اند صورت می‌گیرند. هدف اصلی در جراحی های ترمیمی بازیابی عملکرد و فرم طبیعی بدن می‌باشد. اگرچه جنبه زیبایی‌شناختی نیز جزء لاینفک یک بازسازی موفق به حساب می‌آید.

جراحی ترمیمی با جراحی زیبایی متفاوت است. هر دو شاخه توسط جراحان پلاستیک آموزش‌دیده انجام می‌شوند و از اصول مشابهی در تکنیک‌های جراحی بهره می‌برند. در جراحی های ترمیمی هدف اصلی اصلاح نقایص و بازیابی عملکرد بیمار دچار آسیب یا نقص، می‌باشد. این درحالیست که جراحی زیبایی به‌منظور بهبود ظاهر فرد سالم انجام می‌گیرد. به‌طور کلی جراحی ترمیمی اصول بنیادین زیر را شامل می‌شود.

• حفظ و بازیابی عملکرد: در جراحی ترمیمی همواره اولویت اصلی بازگرداندن عملکرد طبیعی اندام یا بافت است. جراح تلاش می‌کند تا حرکت، حس لامسه و اعصاب اندام را بهبود بخشد.
• به حداقل رساندن عوارض: در این نوع جراحی‌ها برنامه‌ریزی دقیق برای به حداقل رساندن عوارضی چون عفونت، نکروز بافت و تشکیل اسکار نامطلوب ضرورت دارد.
• استفاده بهینه از بافت‌ها: جراحان ترمیمی تلاش می‌کنند تا با استفاده از بافت‌های خود بیمار که سازگاری زیستی بالایی دارند، بهترین نتایج را به‌دست آورند. با این وجود چنانچه استفاده از بافت طبیعی بدن امکان‌پذیر نباشد، از آلوگرافت‌ها یا پروتزهای مصنوعی استفاده خواهد شد.
• اولویت با تکنیک‌های درمانی ساده‌تر: در جراحی‌های ترمیمی اولویت با ساده‌ترین و کم‌تهاجمی‌ترین روش‌ها (مانند بخیه مستقیم) است و در صورت لزوم از تکنیک‌های پیچیده‌تر (مانند فلپ‌های آزاد) استفاده خواهد شد.

 

اندیکاسیون های اصلی جراحی های ترمیمی

• نقایص مادرزادی: اصلاح ناهنجاری‌هایی که از بدو تولد وجود دارند مثل شکاف لب و کام، نافرمی گوش (میکروتیا)، چسبندگی انگشتان (سینداکتیلی).
• تروما و آسیب‌دیدگی‌ها: جراحات ناشی از تصادفات، سوختگی‌های شدید، جراحات جنگی و آسیب‌های صنعتی.
• آسیب‌های ناشی از درمان سرطان: بازسازی بافت‌ها و اندام‌هایی که پس از برداشتن تومورهای سرطانی آسیب می‌بینند، مانند بهبود فرم سینه پس از ماستکتومی، سر و گردن پس از خارج نمودن تومورهای دهان یا فک.
• عفونت‌ها و بیماری‌های مزمن: ترمیم نقایص ناشی از عفونت‌های شدید که به از دست رفتن بافت منجر شده‌اند، زخم‌های مزمن که نیاز به پوشش بافتی پیچیده دارند مانند زخم بستر.

جراحی ترمیمی برای درمان بافت از دست رفته بر اثر عفونت مزمن.

 

در چه مواردی نیاز به جراحی های ترمیمی است؟

جراحی های ترمیمی برای اصلاح بدشکلی‌ها یا ناهنجاری‌هایی انجام می‌شوند که به‌خاطر بیماری، شرایط پزشکی، تروما یا نقایص مادرزادی به‌وجود آمده‌اند. این روش درمانی برای طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها، شرایط مادرزادی و اکتسابی، به‌کار می‌رود.

بیماری های مادرزادی

جراحی های ترمیمی نقش محوری در اصلاح بیماری‌ها یا ناهنجاری‌هایی که از بدو تولد وجود دارند، ایفا می‌کنند.

• شکاف کام و لب: در این شرایط لب یا کام (سقف دهان) نوزاد به‌طور کامل بسته نشده‌اند و مشکلات جدی در تغذیه، گفتار و حتی شنوایی ایجاد می‌کنند. جراحان پلاستیک با استفاده از تکنیک‌های پیچیده فلپ و گرافت، نواحی لب یا کام که جوش نخورده‌اند را ترمیم کرده تا عملکرد و ظاهر آن بهبود یابد.
• ناهنجاری‌های عروقی: این موارد مشکلاتی چون ناهنجاری‌های شریانی وریدی و همانژیوم‌های خاص را شامل می‌شوند. این ناهنجاری‌ها می‌توانند باعث بدشکلی، درد، خونریزی یا اختلال در عملکرد شوند. درمان ناهنجاری‌های عروقی به نوع و اندازه آن‌ها بستگی دارد. در برخی موارد عضو تحت جراحی قرار گرفته و در کنار آن سایر گزینه‌های درمانی مانند اسکلروتراپی یا آمبولیزاسیون نیز به‌کار گرفته می‌شوند.
• ناهنجاری‌های گوش: گوش‌های برجسته، منقبض و کوچک غیرعادی یا میکروشیا با جراحی های ترمیمی قابل درمان هستند. این تکنیک‌ها شامل اتوپلاستی برای گوش‌های منقبض یا برجسته و بازسازی کامل گوش برای درمان میکروشیا می‌شوند و اغلب با استفاده از غضروف دنده بیمار انجام می‌گیرند.
• هیپوسپادیاس: هیپوسپادیاس یک نقص مادرزادی در نوزادان پسر می‌باشد. در این حالت سوراخ مجرای ادرار در زیر آلت تناسلی قرار گرفته است. برای اصلاح نقص مجاری ادرار از تکنیک‌های بازسازی بافت نرم و پیوند بافت استفاده می‌شود تا عملکرد طبیعی ادراری و ظاهر آلت تناسلی بهبود یابد.
• دفورمیته یا بدشکلی دست: جراحان پلاستیک قادرند با استفاده از تکنیک‌های ترمیمی نقایص مادرزادی موجود در دست را اصلاح کنند. در برخی موارد تعداد انگشتان دست نوزاد کمتر (براکی‌داکتیلی یا الیگو‌داکتیلی) یا بیشتر از نرمال (پلی‌داکتیلی) هستند یا انگشتان به هم چسبیده‌اند. هدف از جراحی های ترمیمی بازگرداندن حداکثر عملکرد و حس به دست می‌باشد.
• ساختارهای کرانیوفاسیال: کرانیوسینوستوز به‌معنای بدفرمی جمجمه و صورت است که معمولا از جوش خوردن زودرس درزهای جمجمه یا سایر سندرم‌های پیچیده، نشات می‌گیرد. جراحی های ترمیمی برای درمان این ناهنجاری، شامل تغییر موقعیت استخوان‌های صورت و جمجمه با هدف بهبود عملکرد مغز و ظاهر چهره هستند.

جراحی های ترمیمی برای درمان تغییر موقعیت استخوان‌های جمجمه با هدف بهبود عملکرد مغز و ظاهر چهره نیز کاربرد دارند.

شرایط اکتسابی

بیماری‌های اکتسابی، بعد از تولد اتفاق می‌افتند و بیماری، عفونت، یا تصادف و آسیب‌های بافتی را شامل می‌شوند. جراحی های ترمیمی در این موارد به بیمار کمک خواهند کرد تا پس از وقوع حادثه یا بیماری، به زندگی عادی خود بازگردند.

• سرطان: پس از برداشتن تومورهای سرطانی مانند ماستکتومی برای سرطان سینه، برداشتن تومورهای سر و گردن یا سارکوم، بخش زیادی از بافت‌های مهم از دست می‌روند. جراحان با برداشتن دقیق بافت‌های سرطانی، بستن نقص‌های ایجاد شده و ترمیم آن‌ها با استفاده از تکنیک‌های فلپ، طیف وسیعی از سرطان‌ها به‌خصوص سرطان پوست، سینه، سر و گردن و سارکوم را درمان می‌کنند.
• تروما و جراحات: بیشتر جراحی های ترمیمی مربوط به ترمیم اعصاب، تاندون‌ها، استخوان‌ها و بافت‌های نرم دست هستند. در واقع، بیش از 50 درصد اقدامات انجام شده در بخش‌های جراحی پلاستیک در ارتباط با ترومای دست صورت می‌گیرند. این اقدامات شامل ترمیم اعصاب، تاندون‌ها، استخوان‌ها و بافت‌های نرم هستند.
• عفونت: عفونت‌های شدید مانند فاشئیت نکروزان، به نکروز یا مرگ بافت منجر خواهد شد. برخی از جراحی های ترمیمی برای برداشتن بافت مرده و ترمیم قسمت‌های مجاور با استفاده از پیوند پوست یا فلپ‌های بافتی صورت می‌گیرند.
• سوختگی: جراحان پلاستیک فعال‌ترین پزشکان در احیا، جراحی حاد و ترمیم بلندمدت بیماران سوختگی هستند. جراحی های ترمیمی سوختگی شامل پیوند پوست، فلپ‌ها و رهاسازی انقباضات ناشی از اسکار سوختگی بوده که ظاهر و عملکرد اندام‌ها را بازیابی می‌کنند.
• جراحی دست: جراحی دست فوق‌تخصص جراحی پلاستیک و ارتوپدی بوده که طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها و آسیب‌هایی که دست را درگیر می‌کنند، شامل می‌شود. فشرده شدن عصب مثل سندرم تونل کارپال، فلج، آرتریت، قانقاریا و انقباض دوپویترن با جراحی های ترمیمی قابل درمان هستند.

از جراحی ترمیمی برای برطرف کردن مشکلات ناشی از عمل‌های زیبایی ناموفق مانند انحراف بینی، بروز مشکلات تنفسی و… نیز استفاده می‌شود.

انواع خدمات جراحی ترمیمی

همانطور که پیشتر هم اشاره شد جراحی های ترمیمی زیرمجموعه‌ای وسیع و پیچیده در حوزه جراحی پلاستیک هستند. هدف خدمات جراحی ترمیمی، بازگرداندن فرم و عملکرد طبیعی به اندام‌ها و بافت‌هایی است که به دلایل مختلف دچار آسیب شده‌اند. با این اقدامات درمانی بیمار قادر خواهد بود با روحیه‌ای مضاعف به زندگی طبیعی خود بازگردد.

 

بازسازی اندام ها و بافت‌های خاص

• ماگزیلو کرانیوفاشیال: ناهنجاری‌های مربوط به بدشکلی استخوان‌های جمجمه و صورت با جراحی های ترمیمی قابل اصلاح هستند. در جراحی ترمیمی نقایص مادرزادی مانند کرانیوسینوستوزیس و سندرم‌های پیچیده کرانیوفاسیال اصلاح شده، شکستگی‌های پیچیده صورت و جمجمه ناشی از تروما ترمیم یافته و آسیب‌های پس از برداشتن تومورهای سرطانی سر و گردن، بهبود پیدا می‌کنند.
• بازسازی سر و صورت: از جراحی ترمیمی نیز برای بازسازی نقایص و بدشکلی‌های سر و صورت ناشی از تصادفات، سوختگی‌ها، ناهنجاری‌های مادرزادی و عوارض جراحی‌های قبلی نیز استفاده می‌شود. جراحی های ترمیمی در این حوزه شامل ترمیم پوست، عضلات، چربی، اعصاب و استخوان‌های صورت برای بازگرداندن عملکرد و زیبایی هستند.
• بازسازی سوختگی‌ها: بیماران سوختگی نیازمند پیوند پوست، فلپ‌های بافتی برای پوشش نواحی عمقی و رهاسازی انقباضات ناشی از اسکار سوختگی هستند. تمامی این اقدامات توسط جراحان پلاستیک ترمیمی صورت می‌گیرند.
• ترمیم اسکار یا جای زخم: برطرف کردن برخی اسکارها، به‌ویژه اگر بزرگ، بدشکل یا محدود کننده حرکت باشند، نیاز به جراحی های ترمیمی خواهند داشت. در این فرایند ظاهر اسکار بهبود یافته و محدودیت‌های حرکتی ناشی از آن برطرف می‌شوند.
• بازسازی اندام‌ها: این بخش از خدمات جراحی ترمیمی بازسازی آسیب‌های شدید وارده به دست‌ها و پاها را در بر می‌گیرد. این آسیب‌ها به‌طور معمول ناشی از تروما، عفونت‌ها یا بیماری‌های پیچیده هستند. هدف از جراحی ترمیمی بازگرداندن عملکرد حرکتی، حسی و ظاهری اندام می‌باشد. در این فرایند تاندون‌ها، اعصاب، استخوان‌ها و عروق پس از تروما ترمیم شده و سندرم‌های فشاری عصب مانند سندرم تونل کارپال ترمیم می‌گردند. همچنین بدشکلی‌های مادرزادی اندامی مثل دست و پا اصلاح شده و بیماری‌هایی نظیر آرتریت و انقباض دوپویترن مدیریت می‌شوند.

هدف از جراحی های ترمیمی بازگرداندن عملکرد حرکتی، حسی و ظاهری پا می‌باشد.

 

• بازسازی مشکلات ظاهری گوش و بینی: ناهنجاری‌های مادرزادی گوش مانند میکروشیا و برجستگی یا آسیب‌های نوروما، تروما و بیماری‌هایی که منجر به از دست رفتن بخشی یا کل لاله گوش شده‌اند، با جراحی ترمیمی قابل درمان هستند. همچنین از تکنیک‌های ترمیمی برای برطرف کردن مشکلات ناشی از عمل‌های زیبایی ناموفق مانند انحراف بینی، بروز مشکلات تنفسی و… نیز استفاده می‌شود.
• جراحی‌های شکاف لب و شکاف کام: جراحی های ترمیمی شکاف لب و کام ظاهر صورت را بهبود بخشیده و عملکردهای حیاتی مانند تغذیه، گفتار و حتی شنوایی در نوزادان و کودکان را باز خواهند یافت.
• جراحی سرطان پوست: با برداشتن تومورهای سرطانی پوست نقص‌های قابل‌توجهی در پوست و بافت‌های زیرین ایجاد می‌شود. جراحی های ترمیمی این نقایص را با استفاده از بخیه مستقیم، پیوند پوست یا انواع فلپ‌های بافتی بهبود خواهند بخشید.

جراحی پیوند و میکروسکوپیک

• جراحی پیوند: این جراحی پیوند بافت‌ها از یک قسمت بدن به قسمت دیگر (اتوگرافت) یا از اهدا کننده به گیرنده (آلوگرافت) را شامل می‌شود.
• میکروسرجری: میکروسرجری یک تکنیک پیشرفته است که به جراح امکان می‌دهد تا با استفاده از میکروسکوپ‌های قوی، عروق خونی و اعصاب بسیار کوچک را با دقت فوق‌العاده‌ای ترمیم یا به هم پیوند بزند.
• سلول‌های بنیادی: هدف از این جراحی ترمیمی، استفاده از سلول‌های بنیادی و اصول مهندسی بافت برای تولید بافت‌های جدید (مانند پوست، غضروف و استخوان) در آزمایشگاه و پیوند آن‌ها به بیمار است.

 

جراحی های ترمیمی زنان

جراحی های ترمیمی زنان برای رفع و ترمیم تمامی نقایص و مشکلات ایجاد شده در نواحی مختلف بدن به‌کار می‌روند. این جراحی‌ها انواع مختلفی دارند و بخش عمده‌ای از مشکلات را برطرف می‌کنند.

• بازسازی فرم سینه در خانم‌ها به‌دلیل سرطان سینه: یکی از شایع‌ترین و مهم‌ترین جراحی های ترمیمی بازسازی فرم سینه در خانم‌هایی است که به‌خاطر ابتلا به سرطان، مجبور به برداشتن سینه خود شده‌اند. هدف از این جراحی، بازگرداندن فرم و کانتور سینه پس از ماستکتومی است که با استفاده از ایمپلنت‌ها، فلپ‌های بافتی یا ترکیبی از هر دو انجام می‌گیرد.

یکی از مهم‌ترین جراحی های ترمیمی، بازسازی فرم سینه در خانم‌هایی است که مجبور به برداشتن سینه خود شده‌اند.

• تنگ کردن واژن: عضلات و بافت‌های واژن در اثر زایمان‌های متعدد یا افزایش سن شل می‌شوند. با جراحی ترمیمی می‌توان این مشکلات را برطرف نمود و عملکرد جنسی و راحتی بیمار را بازیابی کرد.
• لابیاپلاستی: در جراحی لابیاپلاستی تغییر شکل یا کاهش اندازه لابیا مینور (لب‌های داخلی واژن) یا لابیا ماژور (لب‌های بیرونی) انجام می‌شود. این جراحی به‌طور معمول به دلایل عملکردی هنگام فعالیت‌های ورزشی، احساس درد یا ناراحتی هنگام پوشیدن لباس و زیبایی‌شناختی صورت می‌گیرد.
• پرینورافی: پرینورافی تکنیکی برای ترمیم و سفت کردن بافت‌های ناحیه پرینه (بین واژن و مقعد) است که بر اثر زایمان دچار پارگی یا شل شدگی شده باشند.
• واژینوپلاستی: واژینوپلاستی برای ساخت یا بازسازی کامل واژن در موارد نقایص مادرزادی یا پس از جراحی‌های سرطان صورت می‌گیرد.